Hanes


Mae tystiolaeth o darddiad yr hen Gei Llechi yn dyddio yn ôl i 1611, gyda mapiau yn dangos arwyneb lefel wedi ei dorri mewn i’r graig ar lan ddwyreiniol yr afon Seiont. Mae golygfeydd o’r ardal yn ôl y Deunawfed Ganrif, megis darlun Richard Wilson Caernarfon Castle (1745), hefyd yn dangos amryw o weithgareddau yn digwydd yn yr ardal megis atgyweirio rhwydi a chychod:

Cafodd yr ardal hon ei ddatblygu yn fath o ‘gei’ yn 1780 gan fasnachwr lleol o’r enw Thomas Hughes. Yn dilyn, cafodd berfâu eu cyflwyno gan ganwr salm o eglwys Llanbeblig, sef gwr o’r enw Robert Griffith, er mwyn symud y llechi a’r planciau i’w llithro i lawr i’r dalfeydd.

Cafodd Ymddiriedolaeth Yr Harbwr ei sefydlu yn 1703 ac adeiladwyd glanfa wrth y castell, a thua 1805 cafodd ‘Glanfa Newydd’ ei adeiladu i’r de. Parhaodd ddatblygiad y safle ac erbyn yr 1830au, roedd yr ardal gyfan yn brysur gyda biniau copr, plwm a glo, iardiau llongau a choed, odynnau calch a ffowndrïau.

Cafodd swyddfa Ymddiriedolaeth Yr Harbwr ei ychwanegu at rhan gogledd-orllewinol yr adeilad yn ôl dyluniad John Lloyd, pensaer Caernarfon, a chafodd cloc eiconig David Williams ei ychwanegu i’r blaen gwreiddiol sydd yn dal i sefyll heddiw.

Daeth y cei yn rhan bwysig o drafnidiaeth yr ardal wrth i gysylltiad uniongyrchol gael ei chreu gyda chwareli Nantlle o 1828 a gyda’r rhwydwaith rheilffyrdd cenedlaethol o’r 1860au.

Mae'r grŵp unigryw o strwythurau sydd yn ffurfio Cei Llechi heddiw wedi newid yn sylweddol dros y canrifoedd, gan gynnal amrywiaeth o fannau, sgiliau a chrefftau fel:

  • Swyddfeydd
  • gweithdy gwneuthurwr bloc a phwmp
  • tŷ coets
  • siop gof
  • iard lo
  • siediau / iardiau
  • warws

Roedd Cei Llechi hefyd yn gartref i swyddfa De Winton - cwmni peirianneg enwocaf Caernarfon a phrif gyflenwr offer i chwareli llechi Gogledd Cymru.

Yn clymu yr hen a’r newydd, bydd y Cei Llechi fodern yn cynnig gwagle i greu, i brofi ac i werthu a phrynu. Bydd yr adeiladau ar eu newydd wedd yn cynnig cartref newydd i fusnesau creadigol a masnachol gan ddod a diwydiant (er ar raddfa wahanol i’r hen oes) yn ôl i’r safle pwysig yma yn y dref.

© 2019 Cei Llechi. Gwefan gan Delwedd